Listopad to w Stanach Zjednoczonych Miesiąc Zdrowej Skóry. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) przypomina przy tej okazji o nawyku, który zajmuje kilkanaście minut, a może pomóc wcześnie wychwycić groźne zmiany: regularnym samobadaniu skóry. Jesień to dobry moment, żeby zacząć. Po lecie łatwiej zauważyć nowe pieprzyki, a skóra nie jest już opalona.
Dlaczego warto oglądać własną skórę?
AAD podkreśla, że czerniak i inne potencjalnie groźne zmiany skórne rokują znacznie lepiej, gdy zostaną rozpoznane wcześnie. Samobadanie nie zastąpi wizyty u specjalisty, ale pozwala szybko zauważyć, że coś się zmieniło. Z tą informacją można wtedy pójść do lekarza. Narodowy Fundusz Zdrowia zaleca, by znamiona oglądać raz w miesiącu i sprawdzać, czy nie zmieniły kształtu, koloru lub wielkości oraz czy nie pojawiły się nowe.
Szczególnie uważnie powinny obserwować skórę osoby z grupy podwyższonego ryzyka. Według NFZ należą do niej osoby z jasną karnacją, rudymi lub jasnymi włosami, niebieskimi oczami i licznymi piegami, a także osoby z wieloma znamionami. W tej grupie są też ci, którzy przeszli oparzenia słoneczne, zwłaszcza w dzieciństwie, korzystają z solarium lub mają w rodzinie przypadki czerniaka.
Jak przeprowadzić samobadanie?
Potrzebne są dobre światło, duże lustro i lusterko ręczne. AAD proponuje taką kolejność:
- Stań przed dużym lustrem i obejrzyj ciało z przodu i z tyłu, a potem oba boki z uniesionymi rękami.
- Zegnij ręce w łokciach i sprawdź przedramiona, pachy, dłonie oraz paznokcie.
- Obejrzyj tył nóg i stopy: podeszwy, przestrzenie między palcami i paznokcie u stóp.
- Z lusterkiem ręcznym sprawdź kark i skórę głowy. Rozgarniaj przy tym włosy.
- Na koniec, również z lusterkiem, obejrzyj plecy i pośladki.
Łatwiej porównywać skórę z miesiąca na miesiąc, gdy zapisujesz, gdzie są znamiona. AAD udostępnia do tego mapę ciała do wydrukowania, ale wystarczą też notatki.
Reguła ABCDE: co powinno zaniepokoić
Dermatolodzy oceniają znamiona m.in. według pięciu kryteriów:
- A – asymetria: jedna połowa zmiany wygląda inaczej niż druga.
- B – brzegi: krawędź jest nierówna, postrzępiona lub rozmyta.
- C – kolor: barwa jest nierównomierna, z różnymi odcieniami brązu i czerni, czasem także z plamkami czerwieni, bieli lub błękitu.
- D – średnica: czerniaki zwykle mają ponad 6 mm, ale AAD zaznacza, że bywają mniejsze.
- E – ewolucja: znamię zmienia z czasem rozmiar, kształt, kolor lub wypukłość.
Sygnałem ostrzegawczym jest też zmiana, która wyraźnie różni się od pozostałych znamion, a także taka, która swędzi, krwawi lub tworzy strupy. Więcej o rodzajach znamion i ich badaniu w gabinecie przeczytasz w artykule o znamionach barwnikowych i ich ocenie przez specjalistę.
Co to oznacza dla Ciebie?
- Wpisz samobadanie do kalendarza, np. na pierwszy dzień miesiąca, i wykonuj je po prysznicu, w dobrym świetle.
- Nie skupiaj się wyłącznie na twarzy i dekolcie. Zmiany mogą pojawić się także na podeszwach stóp, skórze głowy czy pod paznokciami.
- Notuj, gdzie są znamiona, żeby łatwiej zauważyć zmiany.
- Pamiętaj o ochronie przeciwsłonecznej przez cały rok. AAD zaleca preparat o szerokim spektrum i SPF co najmniej 30, także w chłodne i pochmurne dni.
- NFZ radzi, by przynajmniej raz w roku pokazać znamiona dermatologowi lub chirurgowi onkologowi.
Samobadanie nie służy do stawiania diagnozy. Jeśli jakieś znamię się zmienia, jest nowe albo budzi Twoje wątpliwości, nie czekaj, tylko umów się na konsultację u dermatologa. Ocenę zmiany najlepiej zostawić specjaliście.
Najczęściej zadawane pytania
Jak często należy badać znamiona samodzielnie?
NFZ zaleca oglądanie znamion raz w miesiącu. Najłatwiej robić to zawsze o tej samej porze, np. pierwszego dnia miesiąca, w dobrym świetle. Dzięki regularności szybciej zauważysz nowe zmiany lub różnice w wyglądzie starych.
Czy samobadanie zastępuje wizytę u dermatologa?
Nie. Samobadanie pomaga zauważyć, że coś się zmieniło, ale nie pozwala postawić diagnozy. NFZ zaleca, by przynajmniej raz w roku pokazać znamiona dermatologowi lub chirurgowi onkologowi, a każdą niepokojącą zmianę skonsultować wcześniej.
Czy małe znamię może być groźne?
Tak. Czerniaki zwykle mają ponad 6 mm średnicy, ale AAD zaznacza, że zdarzają się mniejsze. Dlatego sam rozmiar niczego nie przesądza. Liczą się też asymetria, brzegi, kolor i to, czy zmiana się zmienia.
Gdzie najczęściej zapomina się sprawdzić skórę?
Łatwo pominąć miejsca, których nie widać na co dzień: skórę głowy, kark, plecy, pośladki, podeszwy stóp, przestrzenie między palcami i paznokcie. Do oglądania tych okolic przyda się lusterko ręczne albo pomoc bliskiej osoby.
Kto powinien szczególnie uważnie obserwować swoją skórę?
Według NFZ są to m.in. osoby z jasną karnacją, licznymi piegami lub wieloma znamionami. Dotyczy to też osób, które przeszły oparzenia słoneczne, zwłaszcza w dzieciństwie, korzystają z solarium lub mają w rodzinie przypadki czerniaka. Osoby te powinny ustalić z dermatologiem, jak często zgłaszać się na kontrolę.
