Naskórek nieustannie się wymienia – w zależności od wieku i okolicy ciała jego zewnętrzna warstwa odnawia się całkowicie mniej więcej co 6–7 tygodni. Od dawna wiadomo też, że u samic wielu gatunków rany goją się szybciej. Badanie opublikowane właśnie w czasopiśmie „Nature” pokazuje, że różnica zaczyna się na poziomie komórek macierzystych skóry – i że w dużej mierze odpowiadają za nią hormony płciowe.
Jak przebiegało badanie?
Zespół z Université libre de Bruxelles, kierowany przez prof. Cédrica Blanpaina i dr. Dana Engelmana, we współpracy m.in. z Uniwersytetem w Cambridge, obserwował komórki macierzyste naskórka u żywych myszy. Dzięki specjalnej technice mikroskopowej naukowcy mogli przez pięć miesięcy śledzić te same komórki i ich „potomstwo” bezpośrednio przez skórę. Tak długa obserwacja to w tego typu badaniach rzadkość.
Przy okazji badacze potwierdzili istnienie etapu, o który naukowcy spierali się od lat: komórki macierzyste nie zamieniają się od razu w dojrzałe komórki naskórka, lecz przechodzą przez stadium pośrednie, w którym mogą podzielić się jeszcze tylko ograniczoną liczbę razy.
Zgrany zespół kontra indywidualiści
Najbardziej zaskakujące okazały się różnice między płciami. U samic komórki powstałe z jednego podziału zwykle „podejmowały decyzję” razem i w tym samym czasie – albo dzieliły się dalej, albo zaczynały się specjalizować i wędrować ku powierzchni skóry. Autorzy porównali to do wioślarzy, którzy synchronizują ruchy. U samców komórki działały bardziej niezależnie, każda we własnym rytmie.
Ta koordynacja ma praktyczne znaczenie. Rany na grzbiecie zamykały się wyraźnie szybciej u samic, zwłaszcza w pierwszych dniach gojenia. Naukowcy tłumaczą to częściowo wcześniejszą i lepiej zgraną aktywnością komórek macierzystych. W miarę zamykania się rany różnica między płciami stopniowo malała.
Rola testosteronu i estrogenów
Aby sprawdzić wpływ hormonów, badacze usuwali myszom jądra lub jajniki, a następnie podawali odpowiednie hormony. Okazało się, że testosteron przyspiesza tempo, w jakim komórki opuszczają warstwę komórek macierzystych. Bez niego skóra samców zaczynała zachowywać się podobnie do skóry samic, a podanie hormonu przywracało „męski” wzorzec.
U samic brak estrogenów zmniejszał namnażanie komórek macierzystych i niemal całkowicie znosił ich zgrane działanie. Podanie estradiolu w dużej mierze odwracało te zmiany. Wpływ hormonów na skórę widać również w życiu codziennym – pisaliśmy o tym w artykule o tym, jak zmienia się skóra w menopauzie.
Czy to dotyczy także ludzi?
Tego jeszcze nie wiadomo. Główne wyniki pochodzą z badań na niewielkiej grupie myszy. Wstępne doświadczenia na ludzkiej skórze odtworzonej w laboratorium pokazały, że testosteron również tam przyspiesza różnicowanie się komórek macierzystych, co sugeruje podobny mechanizm – ale wymaga to potwierdzenia. Autorzy planują dokładniej zbadać ludzką skórę oraz sprawdzić, jak różnice między płciami wpływają na powstawanie i rozwój nowotworów skóry.
Co to oznacza dla Ciebie?
- To odkrycie z zakresu nauk podstawowych, a nie nowa metoda pielęgnacji. Nie wynika z niego, że jakikolwiek kosmetyk czy suplement „przestawi” odnowę skóry.
- Hormony realnie wpływają na skórę. Jeśli zauważasz zmiany w kondycji skóry w okresach wahań hormonalnych, warto o tym powiedzieć specjaliście.
- W przyszłości leczenie może być bardziej dopasowane. Naukowcy widzą szansę na terapie oparzeń, ran pooperacyjnych czy przewlekłych owrzodzeń (np. cukrzycowych) uwzględniające płeć pacjenta – to jednak wciąż kierunek badań.
- Wolno gojące się rany zawsze wymagają oceny lekarza. Jeśli rana goi się długo, a skóra często reaguje podrażnieniem lub stanem zapalnym, skonsultuj się z dermatologiem lub kosmetologiem zamiast eksperymentować na własną rękę.
Jak podkreśla prof. Blanpain, płeć jest w biologii i medycynie zbyt często pomijana. To badanie przypomina, że skóra kobiet i mężczyzn może wymagać innego podejścia już na poziomie komórkowym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy u kobiet rany naprawdę goją się szybciej niż u mężczyzn?
W tym badaniu rany zamykały się szybciej u samic myszy, zwłaszcza w pierwszych dniach, a różnica malała w miarę gojenia. Szybsze gojenie u samic było znane już wcześniej, nowością jest wyjaśnienie mechanizmu. Nie wiadomo jeszcze, w jakim stopniu przekłada się to na ludzi.
Czy mogę przyspieszyć odnowę skóry kosmetykami z hormonami?
Badanie nie dotyczyło kosmetyków ani żadnej metody pielęgnacji, tylko mechanizmów biologicznych u myszy. Nie wynika z niego, że jakikolwiek produkt zmieni tempo odnowy skóry. O stosowaniu preparatów hormonalnych decyduje wyłącznie lekarz.
Co dzieje się ze skórą, gdy brakuje estrogenów?
U samic myszy usunięcie jajników zmniejszało namnażanie komórek macierzystych naskórka i niemal znosiło ich zgraną pracę, a estradiol w dużej mierze odwracał te zmiany. Jeśli w okresie zmian hormonalnych zauważasz pogorszenie kondycji skóry, porozmawiaj z dermatologiem lub kosmetologiem.
Kiedy wyniki mogą znaleźć zastosowanie w leczeniu?
Na razie to badania podstawowe. Autorzy planują dokładniej przeanalizować ludzką skórę i zbadać związek różnic między płciami z nowotworami skóry. Terapie ran, oparzeń czy owrzodzeń uwzględniające płeć to na razie kierunek przyszłych prac, a nie gotowe rozwiązanie.



